वयाच्या ४० वर्षांनंतर महिलांच्या शरीरात दिसणारे हे बदल दुर्लक्षित करू नका; रजोनिवृत्तीची असू शकतात लक्षणे!

वयाच्या चाळिशीनंतर महिलांच्या शरीरात अनेक शारीरिक आणि मानसिक बदल जाणवू लागतात. मासिक पाळीतील अनियमितता, अचानक गरम होणे, रात्री घाम येणे, चिडचिड आणि झोपेच्या समस्या यांचा संबंध रजोनिवृत्तीशी असू शकतो. मात्र, अनेक महिला या बदलांना वाढत्या वयाचा परिणाम समजून त्याकडे दुर्लक्ष करतात. प्रत्यक्षात रजोनिवृत्ती ही महिलांच्या आयुष्यातील नैसर्गिक अवस्था असून, या काळात शरीरात होणारे बदल समजून घेणे आणि आरोग्याची काळजी घेणे महत्त्वाचे ठरते. सलग १२ महिने मासिक पाळी न आल्यास, अन्य वैद्यकीय कारणे नसताना, रजोनिवृत्ती झाल्याचे मानले जाते. हा बदल अचानक होत नसून त्याआधी शरीरात काही वर्षे हार्मोन्सच्या पातळीत चढ-उतार होत असतात.

रजोनिवृत्तीचे तीन टप्पे समजून घ्या

रजोनिवृत्तीची प्रक्रिया प्रामुख्याने तीन टप्प्यांत विभागली जाते. पहिला टप्पा म्हणजे पेरिमेनोपॉज. या काळात अंडाशयांमधून तयार होणाऱ्या इस्ट्रोजेन या हार्मोनच्या पातळीत चढ-उतार होतात आणि मासिक पाळी अनियमित होऊ शकते. ही अवस्था अनेकदा चाळिशीच्या आसपास सुरू होते; मात्र तिची सुरुवात प्रत्येक महिलेमध्ये वेगवेगळ्या वयात होऊ शकते. दुसरा टप्पा म्हणजे रजोनिवृत्ती. सलग १२ महिने मासिक पाळी न आल्यावर हा टप्पा निश्चित केला जातो. तिसरा टप्पा म्हणजे रजोनिवृत्तीनंतरचा काळ. हा कालावधी रजोनिवृत्तीनंतर आयुष्यभर सुरू राहतो. इस्ट्रोजेनची पातळी कमी झाल्यामुळे या काळात हाडांची घनता कमी होण्याचा आणि हृदयविकाराचा धोका वाढण्याचा संबंध आढळतो. त्यामुळे नियमित आरोग्य तपासणी, संतुलित आहार आणि योग्य जीवनशैली यांना महत्त्व आहे.

शारीरिक बदलांसोबत मानसिक आरोग्याकडेही लक्ष द्या

रजोनिवृत्तीच्या काळात अचानक उष्णतेच्या लाटा जाणवणे, रात्री घाम येणे, थकवा, डोकेदुखी, सांधे आणि स्नायू दुखणे, झोप न लागणे, त्वचेचा कोरडेपणा आणि केस गळणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. काही महिलांना वजनात बदल जाणवू शकतो. याशिवाय मनःस्थिती बदलणे, चिडचिड, चिंता, उदास वाटणे, एकाग्रतेत अडचण येणे आणि विसरभोळेपणा जाणवणे अशी मानसिक व भावनिक लक्षणेही उद्भवू शकतात. योनीमार्गात कोरडेपणा, लैंगिक संबंधांदरम्यान अस्वस्थता, वारंवार लघवी होणे आणि मूत्रमार्गाच्या संसर्गाचा धोका वाढणे यांसारखे बदलही काही महिलांमध्ये दिसतात. ही लक्षणे प्रत्येक महिलेला सारख्याच प्रमाणात जाणवतील असे नाही. त्यामुळे स्वतःच्या आरोग्यात होणाऱ्या बदलांकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. लक्षणांचा दैनंदिन जीवनावर परिणाम होत असल्यास किंवा असामान्य रक्तस्राव होत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.कौटुंबिक आणि व्यावसायिक जबाबदाऱ्या सांभाळताना महिलांनी स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करू नये. योग्य वैद्यकीय मार्गदर्शन आणि आवश्यक उपचारांमुळे रजोनिवृत्तीचा काळ अधिक आरामदायी पद्धतीने हाताळता येऊ शकतो.

स्रोत: तरुण भारत — मूळ बातमी वाचा.