एमडीआर-टीबीच्या औषधांवरील पेटंट अर्ज फेटाळला

औषध-प्रतिबंधक क्षयरोग अर्थात मल्टिड्रग-रेझिस्टंट ट्युबरक्युलोसिस (एमडीआर-टीबी) रुग्णांसाठी उपचार अधिक परवडणारे ठरण्याच्या दृष्टीने भारतीय पेटंट कार्यालयाने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. ‘ग्लोबल अलायन्स फॉर टीबी ड्रग डेव्हलपमेंट’ (टीबी अलायन्स) या संस्थेचा औषधांच्या विशिष्ट संयोजनासंदर्भातील पेटंट अर्ज कार्यालयाने फेटाळून लावला आहे. या निर्णयामुळे बीपीएएल उपचार पद्धतीत वापरल्या जाणाऱ्या औषधांची स्वस्त उपलब्धता कायम ठेवण्याच्या प्रयत्नांना बळ मिळण्याची शक्यता आहे.

पेटंट अर्जाला पूर्व-अनुदान आक्षेप

‘कॉम्बिनेशन अँटीबॅक्टेरियल कंपोजिशन अँड शॉर्ट कोर्स अँटीबॅक्टेरियल रेजिमेन’ या शीर्षकाखाली संबंधित पेटंट अर्ज दाखल करण्यात आला होता. मात्र, या अर्जाला टीबी रुग्णांच्या हक्कांसाठी काम करणारे कार्यकर्ते एल्ड्रेल टेलिस आणि गणेश आचार्य तसेच ‘दिल्ली नेटवर्क ऑफ पॉझिटिव्ह पीपल’ (डीएनपी+) यांनी विरोध केला.पेटंट कायद्याच्या कलम २५(१) अंतर्गत या अर्जाविरोधात पूर्व-अनुदान आक्षेप नोंदवण्यात आला होता. त्यानंतर भारतीय पेटंट कार्यालयातील पेटंट नियंत्रकाने कायद्याच्या कलम १५ अंतर्गत अर्ज फेटाळण्याचा निर्णय घेतला.

औषधांच्या उपलब्धतेच्या दृष्टीने महत्त्व

पेटंट कार्यालयाने नवीनतेचा अभाव, संशोधनातील नावीन्य किंवा वेगळेपणाशी संबंधित निकष आणि अन्य कायदेशीर बाबींच्या आधारे हा अर्ज नाकारल्याचे वृत्तात नमूद आहे. औषधांवर पेटंट मंजूर झाल्यास त्यांची निर्मिती आणि बाजारातील उपलब्धतेवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे पेटंट अर्ज फेटाळल्याने संबंधित औषधांच्या अधिक परवडणाऱ्या उपलब्धतेसाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.एमडीआर-टीबीच्या उपचारांचा खर्च अनेक रुग्णांसाठी मोठे आव्हान ठरू शकतो. अशा परिस्थितीत प्रभावी औषधे परवडणाऱ्या किमतीत उपलब्ध राहणे महत्त्वाचे आहे. मात्र, पेटंट अर्ज फेटाळल्याने औषधांच्या किमती तातडीने कमी होतीलच, असे नाही. प्रत्यक्ष किमतींवर औषधांची उपलब्धता, उत्पादन आणि वितरण यांसारख्या घटकांचाही परिणाम होतो.

कर्करोगाच्या औषधांच्या किमतीत मोठी घट

कर्करोगाच्या उपचारांचा खर्च कमी करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे पाऊल उचलण्यात आले आहे. राष्ट्रीय औषध किंमत प्राधिकरणाने (एनपीपीए) १३७ नॉन-शेड्यूल्ड कर्करोगविरोधी औषधांच्या सुधारित कमाल किरकोळ किमती (एमआरपी) जाहीर केल्या आहेत. यामुळे काही जेनेरिक आणि बायोसिमिलर औषधांच्या किमतीत तब्बल ९३ टक्क्यांपर्यंत कपात झाली आहे. औषधांवरील ३० टक्के ट्रेड मार्जिनची मर्यादा लागू केल्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आला असून, सुधारित किमती ९ नोव्हेंबरपासून लागू होणार आहेत.

आरपीजी लाईफ सायन्सेसच्या पॅल्बोप्रो या औषधाच्या किमतीत सर्वाधिक कपात करण्यात आली आहे. पॅल्बोसायक्लिब घटक असलेल्या या औषधाच्या १२५ मिग्रॅच्या २१ कॅप्सूलच्या पॅकची किंमत ४० हजार ४२१.३३ रुपयांवरून थेट २ हजार ७२० रुपयांवर आली आहे. म्हणजेच, या औषधाच्या किमतीत ९३.३ टक्क्यांची घट झाली आहे. हे औषध विशिष्ट प्रकारच्या स्तनाच्या कर्करोगाच्या उपचारासाठी वापरले जाते.

समर्थ लाईफ सायन्सेसच्या आयसोजेन या पॅल्बोसायक्लिबयुक्त औषधाच्या १०० मिग्रॅ आणि १२५ मिग्रॅ कॅप्सूलच्या किमतीतही सुमारे ९१.४ ते ९१.६ टक्क्यांपर्यंत कपात करण्यात आली आहे.

ॲनास्ट्रोझोलच्या किमतीतही मोठी कपात

खंडेलवाल लॅबोरेटरीजच्या वोमाझोल या ॲनास्ट्रोझोलयुक्त औषधाच्या १ मिग्रॅच्या १० गोळ्यांच्या पॅकची किंमत ४५८.८५ रुपयांवरून ३९.५२ रुपयांवर आली आहे. त्यामुळे या औषधाच्या किमतीत ९१.४ टक्क्यांची घट झाली आहे.

त्याचप्रमाणे, आरपीजी लाईफ सायन्सेसच्या ॲनास्ट्रोझोल १ मिग्रॅच्या १० गोळ्यांच्या पॅकची किंमत ६९५.७६ रुपयांवरून ७३ रुपयांपर्यंत कमी झाली आहे. या औषधाच्या किमतीत सुमारे ८९.५ टक्क्यांची कपात झाली आहे.

या दरकपातीमुळे संबंधित औषधे वापरणाऱ्या रुग्णांना आर्थिक दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. मात्र, प्रत्यक्ष खरेदीच्या वेळी सुधारित कमाल किरकोळ किंमत आणि औषधाच्या पॅकवरील तपशील तपासणे महत्त्वाचे ठरेल.

स्रोत: तरुण भारत — मूळ बातमी वाचा.